Kiedy zachowanie naszego dziecka, podopiecznego możemy zakwalifikować do zachowań opozycyjno-buntowniczych czy poważnych zaburzeń zachowania?

Obserwując zachowania dzieci młodzieży spotykamy się z różnymi postawami, niektóre odbieramy za coś normalnego, często oczywistego, niektóre doprowadzają rodziców, opiekunów do szewskiej pasji. Mówimy wtedy o trudnym zachowaniu dziecka, braku podporządkowania. W głowie pojawia się myśl, jakie zachowanie powinno nas zaniepokoić, a które zwyczajnie przeminie z określonym etapem rozwojowym.

Zaburzenia zachowania a zachowania opozycyjno-buntownicze

Zaburzenia zachowania – powtarzające się, występujące przynajmniej w ciągu ostatnich sześciu miesięcy zachowania buntownicze, agresywne, antyspołeczne. Możemy powiedzieć, iż dziecko prezentuje określony trwały wzorzec zachowania – występuje on stale, wielokrotnie. Dane zachowanie jest odbierane jako nieakceptowalne i nie jest normą dla danej grupy wiekowej. Jedną z kategorii zaliczających się do zaburzeń zachowania są zachowania opozycyjno-buntownicze (ODD), które stanowią lżejszą formę zaburzeń zachowania i przypisywane są młodszym dzieciom.

  • Zachowania opozycyjno-buntownicze (ODD) nie naruszają prawa (dot. poważnych zaburzeń zachowania). Dzieci z ODD – słownie przeciwstawiają się dorosłym , dyskutują, podważają autorytety, otwarcie okazują złość, prezentują zachowania agresywne wobec innych osób. Przerzucają odpowiedzialność za swoje zachowania na innych. Nie występują kradzieże, okrucieństwo, tyranizowanie, napaść i niszczycielstwo;

  • Zachowania opozycyjno-buntownicze mogą przekształcać się w poważne trudności w zachowania i przybierać formę poważnych zaburzeń zachowania.

Poważne zaburzenie zachowania odnosi się do czterech kategorii zachowań: agresja wobec ludzi, czasem zwierząt, niszczenie własności, kradzieże, oszustwa, zachowanie, które poważnie naruszają obowiązujące zasady i prowadzą bardzo często do konsekwencji prawnych. Łagodna bądź wczesna postać może przejawiać się wybuchami złości, aktami agresji, konfliktami z opiekunami. Mają miejsce pierwsze kłamstwa, oszukiwanie, wagarowanie, pojawiają się niepowroty do domu, ucieczki, papierosy, kontakt z alkoholem lub narkotykami. Często zachowanie dzieci oprócz naruszające zasady, oceniane jest jako działanie bez skrupułów, wyrachowane, z premedytacją. Można odnieść wrażenie, iż osoba nie zwraca uwagi na uczucia drugiej osoby, za poczynione występki nie odczuwa wyrzutów sumienia, ani poczucia winy, nie dąży do zadośćuczynienia.

Zaburzenie zachowania może mieć różne nasilenie, a dziecko nie musi prezentować wszystkich opisanych wyżej zachowań. To na co powinno się zwrócić uwagę, to fakt przekraczania zasad społecznych, prezentowanie postawy agresywnej. Istotne jest spojrzenie z perspektywy czy owe zachowania przynoszą określone cierpienie mojemu dziecku, a także czy są odczuwalne dla innych osób.

Kiedy udać się na konsultacje?

Dziecko/ nastolatek prezentuje zachowania buntownicze, agresywne, wrogie, ma charakter powtarzający się, trwający w ciągu sześciu miesięcy. Zaburzenia zachowania wymagają szybkiej interwencji terapeutycznej (sam problem nie ustąpi). Badania pokazują, im wcześniejsza interwencja u specjalisty/terapeuty już na początku pojawiających się trudności np. prezentowaniu przez dziecko zachowań agresywnych, tym większa szansa na udzielenie wsparcia i zaprzestaniu pogłębianiu się zaburzenia u dziecka. Przejawiania zaburzeń zachowania już w młodszym wieku może zapowiadać problemy w przyszłości. Brak odpowiednich reakcji może skutkować pogłębiającym się zaburzeniem.

Skutki wcześniejszej interwencji terapeutycznej:

  • mniejsza szansa rozwinięcia się zaburzenia;

  • zmniejszenie poziomu zagrożenia, iż dziecko zostanie odrzucone przez rówieśników, np. usunięte ze szkoły;

  • większa poprawa zachowania dziecka w domu i w szkole;

  • udzielenie wsparcia zatrzymuje ogromny stres dziecka i rodzica;

  • zmniejsza ryzyko, działa profilaktycznie i ochronnie, zatrzymuje rozwój zaburzenia, wyposaża dziecko w określone metody radzenia sobie:

  • brak udzielonego wsparcia powoduje, iż możemy mieć do czynienia z większą agresją, obecnością przemocy, zła opinią o uczniu, odrzuceniu przez rówieśników, niskim poczucie własnej wartości; występowaniem problemów w nauce;

Jakie są formy wsparcia?

Badania pokazują, iż wsparcie dziecku/nastolatkowi i jego rodziny powinno być realizowane wielowymiarowo. Nastolatek ma możliwości poznania strategii radzenia sobie uczestnicząc w treningu umiejętności społecznych, treningu zastępowania agresji, socjoterapii czy terapii indywidualnej bądź grupowej. Badania pokazują, iż terapią powinien nie tylko zostać poddane dziecko (procesy wewnętrzne dziecka), ale również rodzice poprzez udział w warsztatach umiejętności wychowawczych (koncentrują się na zmianach w środowisku w celu wykształcenia nowych wzorów funkcjonowania).

Bibliografia:
A.Kołakowski (2014) Zaburzenia zachowania u dzieci. Teoria i praktyka. Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne,

J. Morrison, K. Flegel ( 2018) Wywiad diagnostyczny z dziećmi i młodzieżą. Rozpoznanie zgodne z DSM – 5.Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego,

T.Wolańczyk, J.Komender (2005) Zaburzenia emocjonalne i behawioralne u dzieci. Wydawnictwo Lekarskie PZWL,

A.E. Kazdin, J.R. Weisz (2006) Psychoterapia dzieci i młodzieży. Metody oparta na dowodach. Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.